Jak zmienia się ustawa o biegłych rewidentach i co warto wiedzieć
Ustawa o biegłych rewidentach stanowi fundamentalny akt prawny regulujący wykonywanie zawodu biegłego rewidenta, działalność firm audytorskich oraz nadzór publiczny nad tym rynkiem. W ostatnich latach treść ustawy ulegała istotnym zmianom, dostosowując się do potrzeb rynku, wymogów unijnych oraz rosnącej roli sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju (ESG). W artykule przedstawiamy, jak zmienia się ustawa o biegłych rewidentach i co warto wiedzieć, analizując najważniejsze kierunki reform, regulacje nadzorcze oraz nowe obowiązki zawodowe.
Co reguluje ustawa o biegłych rewidentach?
Ustawa o biegłych rewidentach precyzuje zasady wykonywania zawodu biegłego rewidenta, czyli osoby uprawnionej do badania sprawozdań finansowych oraz świadczenia innych usług atestacyjnych przewidzianych prawem. Uregulowana jest także działalność firm audytorskich działających na rynku oraz mechanizmy nadzoru publicznego nad tym sektorem, w tym sankcje dyscyplinarne i administracyjne. W obecnym stanie prawnym obowiązuje tekst jednolity ustawy, stanowiący skonsolidowaną wersję z uwzględnieniem wszystkich zmian obowiązujących do czerwca 2025 roku [1][3].
Podstawowym celem ustawy jest zapewnienie rzetelności i niezależności audytu, co ma szczególne znacznie przy badaniu jednostek zainteresowania publicznego (JZP), takich jak banki, ubezpieczyciele czy spółki giełdowe. Jednocześnie ustawa wprowadza mechanizmy umożliwiające zachowanie równowagi między niezależnością audytora a ograniczaniem nadmiernych obciążeń administracyjnych dla firm audytorskich [5][6].
Jakie najważniejsze zmiany wprowadza nowelizacja ustawy?
Aktualne zmiany w ustawie wprowadzają przede wszystkim deregulację i uproszczenie zasad świadczenia usług przez firmy audytorskie, zwłaszcza wobec jednostek zainteresowania publicznego (JZP). Ta grupa podmiotów objęta jest szczególną ochroną ze względu na ich znaczenie dla stabilności rynku finansowego [5][6].
Kluczową reformą jest przejście z modelu „białej listy” usług dozwolonych na „czarną listę” usług zakazanych. Oznacza to, że firmy audytorskie mogą świadczyć szerszy zakres usług pod warunkiem, że dana usługa nie jest wyraźnie zakazana i nie narusza niezależności audytora. Taki model zwiększa elastyczność świadczenia usług i ogranicza biurokrację, utrzymując jednocześnie konieczne zabezpieczenia przed konfliktami interesów [5][6].
Zmiany dotyczą także sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju (ESG). Wprowadzono przepisy przejściowe umożliwiające biegłym rewidentom wpisanym do rejestru przed 1 stycznia 2024 r. lub będącym w trakcie postępowania kwalifikacyjnego uzyskanie uprawnień do atestacji raportów ESG bez konieczności spełniania pełnego zestawu wymagań. Obowiązkowe doskonalenie zawodowe w tym zakresie wprowadzono od 1 stycznia 2027 r., co wpływa na podniesienie kompetencji rewidentów w rosnącej dziedzinie raportowania niefinansowego [4][6].
Kto sprawuje nadzór nad działalnością biegłych rewidentów i firm audytorskich?
Nadzór publiczny nad rynkiem audytu sprawują dwa odrębne podmioty: Polska Agencja Nadzoru Audytowego (PANA) oraz Komisja Nadzoru Finansowego (KNF). PANA odpowiada za nadzór nad firmami audytorskimi oraz samymi biegłymi rewidentami, natomiast KNF koncentruje się na nadzorze jednostek zainteresowania publicznego, szczególnie pod kątem stabilności i przejrzystości tego ważnego segmentu rynku finansowego [5][7].
Instytucja PANA została powołana w ramach reformy z 2019 roku, mającej na celu wzmocnienie nadzoru instytucjonalnego oraz przejęcie części kompetencji z samorządów zawodowych. Agencja rozpoczęła realizację swoich zadań od 1 stycznia 2020 r., skracając i porządkując proces nadzoru na rynku audytu [7].
Jak zmiany wpływają na zasady świadczenia usług dla jednostek zainteresowania publicznego?
Jednostki zainteresowania publicznego (JZP) są szczególnie istotne dla bezpieczeństwa finansowego, dlatego regulacje ich dotyczące są restrykcyjne. Nowelizacja ustawy wprowadza zmniejszenie liczby ograniczeń w zakresie usług świadczonych przez firmy audytorskie dla JZP, co ma na celu obniżenie kosztów i ułatwienie dostępu do usług audytorskich [5][6].
Reforma zakłada zachowanie równowagi między większą swobodą usług a ochroną niezależności oraz zapobiegania konfliktom interesów. Model „czarnej listy” usług zakazanych wymaga, aby każda świadczona usługa nie zagrażała obiektywności audytu i nie była zabroniona wprost przez przepisy. Taki mechanizm ułatwia wykonywanie czynności audytorskich przy jednoczesnym zabezpieczeniu jakości i bezstronności audytu [5][6].
Co zmienia się w zakresie sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju (ESG)?
Regulacje dotyczące ESG zyskują coraz większe znaczenie w świetle globalnych trendów i wymogów unijnych. Ustawa o biegłych rewidentach wprowadza zasady atestacji raportów ESG przez biegłych rewidentów, podkreślając konieczność specjalistycznych kwalifikacji oraz obowiązkowego doskonalenia zawodowego [4][6].
Wprowadzono przepisy przejściowe, które pozwalają biegłym rewidentom wpisanym do rejestru przed 1 stycznia 2024 r. lub uczestniczącym w postępowaniu kwalifikacyjnym do tej daty, uzyskać uprawnienia do wykonywania atestacji ESG bez spełnienia pełnych wymagań. Jednak obligatoryjne doskonalenie zawodowe w zakresie ESG będzie obowiązywać dopiero od 1 stycznia 2027 r., co pokazuje stopniowe wdrażanie nowych kompetencji i norm jakościowych w audycie zrównoważonego rozwoju [4].
Raportowanie ESG w nowych regulacjach ma obowiązywać przede wszystkim największe podmioty, w tym firmy zatrudniające ponad tysiąc pracowników, co jest elementem selektywnego podejścia do wymogów sprawozdawczości niefinansowej [6].
Jakie są zmiany proceduralne i obowiązki przechowywania dokumentacji?
Nowelizacja wprowadza zabezpieczenia dotyczące przechowywania dokumentacji audytowej. W przypadku wszczęcia postępowania dyscyplinarnego lub administracyjnego okres przechowywania dokumentów może zostać wydłużony do czasu przedawnienia odpowiedzialności, co ma istotne znaczenie dla zapewnienia transparentności i możliwości weryfikacji działań rewidentów [8].
Reforma z 2019 roku uruchomiła również mechanizmy administracyjne i sankcyjne, które pozwalają na skuteczniejsze egzekwowanie przepisów oraz gwarantują wysokie standardy etyczne na rynku usług audytorskich [7][8].
Podsumowanie
Zmieniona ustawa o biegłych rewidentach wprowadza istotne nowości w organizacji nadzoru, modelach świadczenia usług oraz kwalifikacjach zawodowych. Kluczowe zmiany obejmują deregulację usług audytowych, uelastycznienie katalogu dozwolonych czynności poprzez model „czarnej listy”, wzrost roli atestacji sprawozdawczości ESG oraz doprecyzowanie obowiązków dokumentacyjnych i nadzorczych.
W efekcie reformy tworzą bardziej nowoczesne i zrównoważone ramy prawne dla rozwoju rynku audytu w Polsce, zwiększając jednocześnie bezpieczeństwo i jakość prowadzonych badań finansowych i niefinansowych, szczególnie w segmencie jednostek zainteresowania publicznego.
Źródła:
- https://www.pibr.org.pl/pl/aktualnosci/2588,Nowy-tekst-jednolity-ustawy-o-bieglych-rewidentach
- https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-bieglych-rewidentach-firmach-audytorskich-oraz-nadzorze-publicznym3
- https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/biegli-rewidenci-firmy-audytorskie-oraz-nadzor-publiczny-18606720
- https://www.gov.pl/attachment/f0f8c72f-155d-4b57-9ac5-7c505ede93ca
- https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-bieglych-rewidentach-firmach-audytorskich-oraz-nadzorze-publicznym-oraz-ustawy-o-rachunkowosci-projekt-deregulacyjny
- https://www.gazetaprawna.pl/podatki/artykuly/10648583,rada-ministrow-przyjela-zmiany-w-ustawie-o-rachunkowosci-i-o-bieglych.html
- https://www.gov.pl/web/finanse/Ustawa-o-zmianie-ustawy-o-bieglych-rewidentach-zostala-opublikowana
- https://www.pibr.org.pl/pl/aktualnosci/1629,Zmiana-ustawy-o-bieglych-rewidentach
SkutecznyEbiznes.pl to zespół praktyków i pasjonatów biznesu online, którzy dzielą się sprawdzonymi strategiami, rzetelnymi analizami i praktycznymi poradnikami. Naszą misją jest wspieranie przedsiębiorców w budowaniu skutecznych e-biznesów – od pierwszego pomysłu po skalowanie działalności. Stawiamy na doświadczenie, aktualną wiedzę i realne wyniki, pomagając unikać błędów i rozwijać dochodowe firmy w sieci.